Retatrutyd: czym jest i dlaczego wywołał tak duży hype

Semaglutyd (Ozempic) pokazał, jak silnie jeden sygnał hormonalny może wpływać na głód i masę ciała. Tyrzepatyd (Mounjaro) dodał drugi. Retatrutyd idzie o krok dalej: w jednej cząsteczce łączy działanie na trzy różne receptory.

To właśnie ta kombinacja uczyniła go jednym z najpilniej obserwowanych leków w fazie rozwoju. Nie chodzi przy tym wyłącznie o interesujący mechanizm na papierze. W badaniach retatrutyd pozwolił osiągnąć średnie spadki masy ciała, które jeszcze kilka lat temu wydawałyby się niemal niewyobrażalne w przypadku leczenia iniekcyjnego.^1,2 Jednocześnie nadal pozostaje substancją eksperymentalną, niedopuszczoną do rutynowego stosowania ani w UE, ani w USA.^3,4

W tym artykule omawiamy więc podstawy: czym jest retatrutyd, czym różni się od lepiej znanych agonistów GLP-1, co dotychczas wykazały badania i dlaczego zrobiło się o nim tak głośno.

Szukasz bardziej praktycznych informacji? Przejdź od razu do artykułu Retatrutyd: dawkowanie, dawkowanie podzielone i dlaczego nie kopiować badań klinicznych albo tekstu Retatrutyd: moje doświadczenia i skutki uboczne.

Czym jest retatrutyd

Retatrutyd, w trakcie prac rozwojowych oznaczany również jako LY3437943, jest syntetycznym peptydem opracowywanym przez firmę Eli Lilly. To potrójny agonista receptorów — jedna cząsteczka, która aktywuje receptor GLP-1, GIP oraz receptor glukagonu.⁵

Agonista to substancja, która wiąże się z receptorem i uruchamia jego szlak sygnałowy. Retatrutyd nie jest zatem mieszaniną trzech leków ani połączeniem trzech zastrzyków. Został zaprojektowany tak, aby jedna cząsteczka naśladowała część działania trzech naturalnych hormonów uczestniczących w regulacji przyjmowania pokarmu, stężenia glukozy we krwi i metabolizmu energetycznego.

W badaniach klinicznych podaje się go raz w tygodniu. Długie działanie wynika z modyfikacji spowalniających jego rozkład w organizmie. Dzięki temu jest kandydatem do leczenia otyłości, cukrzycy typu 2 i niektórych powikłań związanych z nadmierną masą ciała. Na razie jednak trafniej określać go jako lek w fazie rozwoju niż jako dostępną metodę leczenia.

W internecie można czasem spotkać określenie „GLP-3”. Nie jest to nazwa naukowa ani trzecia wersja GLP-1. To jedynie nieformalne określenie odnoszące się do trzech receptorów aktywowanych przez retatrutyd.

Jeden, dwa i trzy receptory

Najprościej umiejscowić retatrutyd wśród innych leków, przyglądając się rozwojowi lepiej znanych cząsteczek:

Sama liczba receptorów nie oznacza, że jedna cząsteczka jest automatycznie „silniejsza” lub lepsza od drugiej. Znaczenie ma to, jak silnie aktywuje poszczególne receptory, w jakich proporcjach oraz jak organizm człowieka reaguje na ich wspólną sygnalizację. Tabela dobrze jednak pokazuje, dlaczego o retatrutydzie mówi się jako o kolejnym kroku w rozwoju tej grupy leków.

GLP-1 jest najbardziej znanym elementem tego mechanizmu. Jego sygnalizacja sprzyja sytości, wpływa na insulinę i glukagon po posiłku oraz może spowalniać opróżnianie żołądka. Mechanizm ten wyjaśniamy dokładniej w osobnym artykule Czym jest GLP-1 i jak działają agoniści jego receptora.

GIP to kolejny hormon uwalniany po posiłku. Uczestniczy przede wszystkim w odpowiedzi insulinowej, a wspólnie z GLP-1 może wpływać na przyjmowanie pokarmu i reakcję metaboliczną na składniki odżywcze. Połączenie działania GLP-1 i GIP wykorzystuje już tyrzepatyd (Mounjaro).

Receptor glukagonu jest najbardziej interesującym, a zarazem najmniej intuicyjnym elementem. Glukagon pomaga utrzymać stężenie glukozy we krwi między innymi przez przekazywanie wątrobie sygnału do uwolnienia glukozy. Aktywacja jego receptora może jednak wpływać również na wykorzystywanie zapasów energii i wydatek energetyczny. Przypuszcza się, że w przypadku retatrutydu ta trzecia gałąź przyczynia się do obserwowanego spadku masy ciała, ale na podstawie dotychczasowych badań u ludzi nie da się łatwo oddzielić jej dokładnego udziału od działania GLP-1 i GIP.^5,1

Retatrutyd nie działa więc jak trzy niezależne przełączniki. Końcowy efekt wynika z ich wspólnego wpływu na głód, sytość, przetwarzanie glukozy i gospodarkę energetyczną.

Dlaczego wokół retatrutydu powstał tak duży hype

Pierwszą dużą falę zainteresowania wywołało opublikowane w 2023 roku badanie fazy 2. Wzięło w nim udział 338 dorosłych z otyłością lub nadwagą i co najmniej jednym powikłaniem związanym z masą ciała. Po 48 tygodniach średni spadek masy ciała w grupie otrzymującej najwyższą dawkę wyniósł 24,2%, podczas gdy w grupie placebo — 2,1%.¹

Był to wyjątkowo wyraźny wynik. Nie oznacza on, że każda osoba straci jedną czwartą masy ciała, ani że liczbę tę można bezpośrednio porównywać z wynikami innej cząsteczki w innym badaniu. Pokazał jednak, że potrójny agonizm nie jest jedynie ciekawą koncepcją teoretyczną.

Od tego czasu pojawiły się wyniki badań fazy 3. W badaniu TRIUMPH-1 osoby z otyłością lub nadwagą, ale bez cukrzycy, przy najwyższej badanej dawce straciły średnio 28,3% masy ciała w ciągu 80 tygodni. W grupie z wyższym początkowym BMI, która kontynuowała badanie do 104. tygodnia, średni spadek wyniósł 30,3%.²

Podobnie wyraźny wynik ogłoszono w badaniu TRIUMPH-4 z udziałem osób z otyłością i chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego: przy najwyższej dawce średni spadek masy ciała wyniósł 28,7% po 68 tygodniach.⁶ Kolejne badania fazy 3 przyniosły również pozytywne wyniki u osób z cukrzycą typu 2, ciężką otyłością i chorobą układu sercowo-naczyniowego.⁷

Ważne jest rozróżnienie jakości dowodów. Badanie fazy 2 opublikowano w recenzowanym czasopiśmie naukowym. W przypadku części nowszych wyników fazy 3 dysponujemy na razie szczegółowymi, ale wciąż jedynie zbiorczymi danymi ogłoszonymi przez producenta; pełne publikacje i niezależna ocena wszystkich wyników mogą pojawić się później.

Hype nie wynika więc wyłącznie z tego, że retatrutyd oddziałuje na trzy receptory. Jego główną podstawą jest fakt, że duży spadek masy ciała wykazany w mniejszym badaniu pojawił się następnie również w większych badaniach fazy 3. Nadal jednak nie mamy ukończonego, bezpośredniego badania porównawczego, które dowodziłoby, że dla konkretnej osoby retatrutyd jest lepszy niż tyrzepatyd (Mounjaro) lub inna metoda leczenia.

Co dotychczas wiemy o działaniach niepożądanych

Najczęstsze działania niepożądane odpowiadają tym znanym z innych leków działających przez GLP-1: są to nudności, biegunka, wymioty i zaparcia. W badaniu fazy 2 dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego zależały od dawki i przeważnie miały łagodne lub umiarkowane nasilenie. Wolniejsze zwiększanie dawki poprawiało tolerancję.¹

W tym samym badaniu zaobserwowano również zależny od dawki wzrost częstości akcji serca. Osiągał on szczyt około 24. tygodnia, a następnie się zmniejszał. W nowszych badaniach nadal monitoruje się nie tylko typowe działania niepożądane, ale także długoterminowy wpływ na serce, naczynia krwionośne, nerki i inne narządy.

Dostępne są już także pierwsze dane dotyczące składu ciała. W badaniu z udziałem osób z cukrzycą typu 2 większa część utraconej masy wynikała ze spadku masy tłuszczowej; proporcja utraconej masy tłuszczowej do beztłuszczowej była podobna jak przy innych sposobach redukcji masy ciała.⁸ Nie oznacza to, że mięśnie są automatycznie chronione ani że wyniki można przenieść na sportowców lub osoby bardzo szczupłe. Pokazuje jednak, że pytanie „tłuszcz czy mięśnie?” nie pozostaje już całkowicie bez odpowiedzi opartej na danych.

Czego nadal nie wiemy o retatrutydzie

Obecnie danych na temat retatrutydu jest znacznie więcej niż w momencie pojawienia się pierwszych wyników fazy 2. Wciąż jednak brakuje doświadczeń z długotrwałym stosowaniem w rutynowej praktyce klinicznej. Nie wiemy dokładnie, jak będą wyglądać wyniki po kilku latach, co będzie się działo po zakończeniu leczenia ani jak stosunek korzyści do ryzyka zmieni się w różnych grupach osób.

Nie jest też pewne, jak dużą część efektu rzeczywiście zapewnia receptor glukagonu. Badania kliniczne sprawdzają całą cząsteczkę, a nie każdą jej gałąź osobno. Proste wyjaśnienie, że „GLP-1 wyłącza głód, a glukagon spala tłuszcz”, jest więc kuszące, ale nadmiernie upraszcza biologię.

Na dzień 3 sierpnia 2026 roku retatrutyd nie jest dopuszczony do rutynowego stosowania ani w UE, ani w USA. Eli Lilly poinformowała, że planuje złożyć wniosek o dopuszczenie do obrotu w USA w pierwszym kwartale 2027 roku.^7,3,4 Do tego czasu pozostaje lekiem w fazie rozwoju, mimo że zakończono już kilka udanych badań fazy 3.

Co przeczytać dalej

W tym przeglądzie celowo nie omawiamy dawkowania, okresu półtrwania ani różnicy między protokołem badania a stosowaniem podczas redukcji. Zagadnieniom tym poświęcony jest osobny artykuł Retatrutyd: dawkowanie, dawkowanie podzielone i dlaczego nie kopiować badań klinicznych.

Jeśli interesuje Cię, jak retatrutyd wpłynął w jednym konkretnym przypadku na głód, wielkość porcji i trening, przeczytaj również artykuł Retatrutyd: moje doświadczenia i skutki uboczne. Osobiste doświadczenie nie jest jednak dowodem klinicznym i nie można go uogólniać na inne osoby.

Podstawowy wniosek jest prosty: retatrutyd to eksperymentalny potrójny agonista receptorów GLP-1, GIP i glukagonu. Hype wokół niego ma rzeczywistą podstawę w wynikach badań, ale jego ostateczne miejsce w leczeniu otyłości określą dopiero ocena organów regulacyjnych, pełne publikacje danych oraz doświadczenia z dłuższego stosowania.